Inne materiały (12) – Problem wulgaryzmów oraz przekleństw, widziany z naszej związkowej perspektywy
Wulgaryzmy, przekleństwa otaczają nas dzisiaj wszędzie jak lepki brud, jak zaduch, a przecież wulgarna mowa, ten ponury bełkot, to w gruncie rzeczy autodegradacja i samoponiżenie. Pisze o tym prof. Zdzisław Krasnodębski w tegorocznym numerze 18 Tygodnika „Solidarność”[1], w artykule, który był inspiracją do podjęcia tego problemu w naszej „Wszechnicy związkowej” i stanowi załącznik do niniejszego komunikatu.
Dlatego kwestia ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia podstaw i form naszej działalności związkowej, bo przecież preambuła w statucie NSZZ „Solidarność” zobowiązuje członków Związku do opierania ich działań na gruncie etyki chrześcijańskiej i katolickiej nauki społecznej[2], a Kościół niezmiennie naucza, że używanie wulgaryzmów jest niezgodne z nadrzędnym powołaniem chrześcijanina do świętości. W Kazaniu na Górze Jezus zrównuje wagę obraźliwego języka z innymi ciężkimi przewinieniami[3], zaś list św. Jakuba 3:9-10 podkreśla, że sprzeczność używania tego samego języka do błogosławienia Boga i przeklinania ludzi stworzonych na Jego podobieństwo, jest czymś bardzo niewłaściwym dla chrześcijanina[4].
Jest jasne, że na pytanie, czy katolik może używać wulgaryzmów, odpowiedź brzmi jednoznacznie i po wielekroć: nie[5].
Ta odpowiedź ma swoje wszechstronne uzasadnienie:
– wulgaryzmy wyrażają negatywne emocje;
– wulgaryzmy ujawniają ubóstwo językowe;
– wulgaryzmy wiążą się z agresją;
– wulgaryzmy brudzą nasz obraz świata.
Używanie wulgaryzmów sprawia, że w obrazie relacji międzyludzkich wszystko staje się niskie, brudne, czysto zwierzęce, przez co – efektem wulgaryzacji języka będzie zapewne (wcześniej czy później) radykalna dehumanizacja naszego życia.[6]
Specjaliści problemu zwracają uwagę, że tego rodzaju przemoc werbalna, jak każda przemoc, uważana jest w Polsce coraz częściej za słuszny środek, o ile użyty zostaje w słusznej sprawie, bez zwracania uwagi na jej szersze konsekwencje. Efektem takiego podejścia może być destrukcja komunikacji społecznej i politycznej, stanowiącej gwarancję dobrostanu zarówno jednostek, jak i społeczności. W dobie coraz agresywniejszych monologów dzisiejsza przestrzeń publiczna wymaga gruntownej rewizji i wzmożonych wysiłków w celu odpowiedniej pracy nad językiem i normami, za pomocą których chcemy kształtować praktyki publicznej komunikacji. Słowo kreuje świat, który może być światem porozumienia bądź przemocy lub nienawiści.[7]
Powyższe przesłania i zobowiązania mają szczególne znaczenie w ramach naszego działania we wspólnocie akademickiej Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Jej członkowie-pracownicy są bowiem zobowiązani do przestrzegania w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego[8], czego zapewne nie spełniają przypadki posługiwania się wulgaryzmami i przekleństwami w ich środowisku pracy na Uniwersytecie. Podobne wymogi mają zastosowanie wobec studentów, którzy w swym ślubowaniu zobowiązują się m.in. do dbałości o godność studenta Uniwersytetu oraz darzenia szacunkiem jego pracowników i studentów[9], a z czym pozostaje w sprzeczności zjawisko używania przez nich na jej terenie przekleństw i wulgaryzmów.
A zatem: do dzieła w staraniach o eliminowanie wulgaryzmów i przekleństw z praktyki życia codziennego naszej akademickiej wspólnoty.
Załącznik (tekst autorstwa profesora Zdzisława Krasnodębskiego, zamieszczony na naszej stronie internetowej za zgodą Redakcji Tygodnika „Solidarność”, dostępny na: https://www.tysol.pl/a140163-prof-zdzislaw-krasnodebski-przeklenstwa-polskie)
[1] Z. Krasnodębski, Przekleństwa polskie, Tygodnik „Solidarność” 2025 nr 18.
[2] Statut NSZZ „Solidarność”, preambuła. Źródło: file:///C:/Users/nszzs/Downloads/STATUT-NSZZ-Solidarnosc_tekst-jednolity_po-zmianach-na-XXXII-KZD-1-1.pdf (dostęp: 17.07.2024 r.).
[3] Czy przeklinanie to grzech. Stanowisko Kościoła i innych religii. Źródło: https://kompasje.pl/grzechy/moralnosc/czy-przeklinanie-to-grzech-stanowisko-kosciola-i-innych-religii/ (dostęp 17.07.2025 r.).
[4] Tamże.
[5] Czy katolik może używać wulgaryzmów? Źródło: https://wobroniewiaryitradycji.wordpress.com/2023/08/28/czy-katolik-moze-uzywac-wulgaryzmow/ (dostęp: 17.07.2025 r.).
[6] Przywołane zostały tutaj tezy z: J. Wojtysiak, Wulgarność, :”Gość Niedzielny” z 9 XI 2020 r. Źródło: https://www.gosc.pl/doc/6607000.Wulgarnosc (dostęp: 17.07.2025 r.).
[7] W oparciu o: M. Rakoczy, Wulgaryzacja języka, upadek człowieka publicznego, „Wszystko co Najważniejsze” z 23 VI 2022 r. Źródło: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/marta-rakoczy-wulgaryzacja-jezyka-upadek-czlowieka-publicznego/ (dostęp: 17.07.2025 r.).
[8] Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (z późn. zm.), art. 100 ust. 2 pkt 6. Źródło: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000277/U/D20250277Lj.pdf (dostęp: 17.07.2025 r.).
[9] § 49 statutu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Źródło: https://puls.edu.pl/sites/default/files/repozytorium/tekst_jednolity_statutu_upp_2.pdf (dostęp: 17.07.2025 r. ).