PROBLEM WARTOŚCIOWANIA PRACY w Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu – w kontekście projektu ustawy wprowadzającej mechanizmy, które mają zapewnić ustalanie wynagrodzeń w sposób obiektywny, przejrzysty i neutralny płciowo, który został przekazany do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 16 grudnia 2025 r. opublikowało komunikat o przekazaniu do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych projektu ustawy wdrażającej dyrektywę Unii Europejskiej nr 2023/970 w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania. Dyrektywa ta ma zostać wdrożona do dnia 7 czerwca 2026 r., zgodnie z unijnym terminem.

Jej realizacja ma polegać na wprowadzeniu mechanizmów, które mają zapewnić ustalanie wynagrodzeń w sposób obiektywny, przejrzysty i neutralny płciowo.

Ministerialny projekt ustawy zakłada między innymi:
– wymóg stosowania co najmniej czterech kryteriów wartościowania pracy: umiejętności, wysiłku, odpowiedzialności i warunków pracy, a w razie uzasadnionej potrzeby także innych istotnych czynników,
– obowiązek określania kryteriów służących ustalaniu wynagrodzeń oraz ich wzrostu w sposób obiektywny i neutralny płciowo oraz zapewnienie pracownikom łatwego dostępu do tych kryteriów,
– prawo pracowników do uzyskania informacji o swoim poziomie wynagrodzenia oraz o średnich poziomach wynagrodzeń – w podziale na płeć – w ramach kategorii pracowników wykonujących jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości.

Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, jako pracodawca zatrudniający powyżej 250 pracowników, będzie zobowiązany sporządzać i przekazywać co roku sprawozdania obejmujące m.in. następujące wskaźniki:
– lukę płacową ogółem oraz w składnikach uzupełniających i zmiennych wynagrodzeń,
– medianę luki płacowej,
– odsetek pracowników płci męskiej i żeńskiej otrzymujących składniki uzupełniające lub zmienne wynagrodzeń.
Dane ze sprawozdań zostaną przekazane do organu monitorującego, który większość z nich opublikuje. Natomiast dane niepublikowane Uniwersytet jako pracodawca przekaże pracownikom oraz zakładowym organizacjom związkowym (NSZZ „Solidarność” i ZNP), a w przypadku otrzymania takiego wniosku także Państwowej Inspekcji Pracy i organowi ds. równości. Ponadto, pracownicy, zakładowe organizacje związkowe, PIP oraz organ ds. równości będą mogły żądać dodatkowych wyjaśnień dotyczących otrzymanych danych.
W przypadku, gdy luka płacowa w którejkolwiek kategorii pracowników nieuzasadniona obiektywnymi, neutralnymi pod względem płci kryteriami, wyniesie co najmniej 5%, a pracodawca nie potrafi jej uzasadnić i nie naprawił tej sytuacji w ciągu 6 miesięcy, będzie zobowiązany do przeprowadzenia wspólnej oceny wynagrodzeń w dialogu z przedstawicielami pracowników – co pozwoli przejrzeć i zweryfikować struktury płacowe.
Ponadto, w projekcie ustawy wprowadza się sankcje m.in. za brak oceny wartości pracy zgodnie z przepisami ustawy, niewykonanie obowiązków sprawozdawczych, zaniechanie działań naprawczych, w postaci kary grzywny w wysokości od 2000 zł do 60 000 zł.

Aby ułatwić pracodawcom wdrażanie tych nowych obowiązków, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało we współpracy Centralnym Instytutem Ochrony Pracy poradnik dotyczący oceny i porównania wartości pracy (https://www.gov.pl/attachment/22597fc9-a199-406b-abcf-f160eec3a778), a także narzędzie do wartościowania stanowisk (https://www.gov.pl/attachment/7e54be04-0f2a-4ec0-a220-4d37cab3b70c).

Zdaniem resortu, dzięki tej ustawie pracownicy zyskają wiedzę m.in. o tym, jak ich wynagrodzenie wypada na tle innych osób u danego pracodawcy wykonujących jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości – pozwalając im skuteczniej egzekwować swoje prawa, a pracodawcom budować kulturę równości i konkurować z innymi pracodawcami transparentnością systemu ich wynagrodzeń.

Z satysfakcją należy zauważyć, że w Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu pracodawca w uzgodnieniu z organizacjami zakładowymi związków zawodowych (NSZZ „Solidarność” i Związku Nauczycielstwa Polskiego) już w latach 2003-2005 opracował i wdrożył zasady wynagradzania spełniające nawet zasadnicze wymogi obecnej dyrektywy unijnej nr 2023/970. W ten sposób, że: a) dla poszczególnych stanowisk pracy zostały przypisane jednolite kwoty wynagrodzeń, różnicowane jedynie doświadczeniem w pracy; b) zastosowano zróżnicowanie kwot pomiędzy poszczególnymi stanowiskami odpowiadające ich zróżnicowaniu w ówczesnym rozporządzeniu płacowym Ministra. Dzięki tym nowym zasadom wynagradzania zostało zlikwidowane m.in. bezpodstawne międzywydziałowe zróżnicowanie wynagrodzeń na tych samych stanowiskach, dochodzące niekiedy do ponad 20% wynagrodzenia zasadniczego.

Zasady te były stosowane z powodzeniem aż do roku 2020, kiedy to Rektor zarządzeniem nr 30//2020 z dnia 12 marca 2020 r. ustalił jednostronnie Regulamin wynagradzania – mimo wspólnej negatywnej opinii obu związków zawodowych (NSZZ „Solidarność” i Związku Nauczycielstwa Polskiego) wobec projektu tego dokumentu złożonej w Biurze Rektora w dniu 31 grudnia 2019 r. przez przewodniczących obu Związków – działając w ten sposób wbrew wymogom art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych oraz wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 października 2018 r. sygn. akt K 26/15 w tej sprawie. W tym swoim Regulaminie wynagradzania Rektor przywrócił zasadę wynagrodzeń „widełkowych” na poszczególnych stanowiskach, prowadzącą do rozchwiania tych wynagrodzeń, niekiedy tak znacznego, że niektórzy ich beneficjenci z grupy nauczycieli akademickich nie mogli otrzymać pełnej kwoty procentowej podwyżki wynagrodzeń, która weszła w życie od dnia 1 stycznia 2024 r.
W odpowiedzi na protesty związków zawodowych przeciwko temu jednostronnemu ustaleniu Regulaminu wynagradzania przez Rektora w roku 2020, po kilku miesiącach odpowiedział On wówczas, że mógł tak uczynić ponieważ – Jego zdaniem – nie otrzymał od związków zawodowych odpowiedzi w tej sprawie w formie jakiej oczekiwał. Wobec tego Związki zawodowe poinformowały Rektora, że nie istnieją przepisy nakazujące im jakąś obowiązującą, satysfakcjonującą pracodawcę formę odpowiedzi ws. ustalania Regulaminu wynagradzania – wystarczy, aby była ona czytelna i aby można było z jej uwzględnieniem kontynuować proces uzgadniania tego Regulaminu, a taka właśnie była ich odpowiedź z dnia 31 grudnia 2019 r.
W celu uniknięcia rozstrzygania tej sprawy na drodze sądowej, Przewodniczący Zarządu Regionu Wielkopolska NSZZ „Solidarność” podjął się roli mediatora na rzecz polubownego jej załatwienia i doprowadzenia do uzgodnienia przez pracodawcę ze związkami zawodowymi Regulaminu wynagradzania. Niestety dotychczas czynności te nie zostały uwieńczone powodzeniem.

Należy jednak odnotować jako pozytywne ustne deklaracje obecnego Prorektora ds. Kadr i Rozwoju Uczelni o dążeniu do przełamania paroletniego impasu i doprowadzenia wreszcie do osiągnięcia porozumienia ze związkami zawodowymi w sprawie ustalenia Regulaminu wynagradzania Pracowników Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Opracowano na podstawie: https://pl.linkedin.com/pulse/dyrektywa-ue-2023970-projekt-ustawy-fkenc oraz materiałów KZ NSZZ „Solidarność” w Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.